Participatief budget

Bij een participatief budget krijgen burgers inspraak in de begrotingsopmaak. Voorstanders van het systeem wijzen op de zichtbaarheid van de grote beleidskeuzes bij begrotingsinspraak.

Een participatief budgetbeleid kan niet zomaar ingepland worden. We overlopen de voorwaarden en geven een aantal voorbeelden.

Oorsprong: Porto Alegre

Brazilië kent een traditie van cliëntilisme. Binnen deze traditie binden machtige figuren op basis van persoonlijke gunsten en directe afhankelijkheid een groep kiezers aan zich. Hierdoor stond de burgermaatschappij geruime tijd onder druk. Dankzij de opkomst van o.a. wijkorganisaties werd het cliëntilisme gematigder en evolueerde de Braziliaanse democratie naar een meer open politiek stelsel.

Deze wijkorganisaties onstonden in een sfeer van maximale participatie. Men trachtte concrete doelstellingen te bereiken via discussie en overleg. Het zijn de wijkorganisaties die voor het eerst aandrongen om ook inspraak te krijgen in de begroting. In 1989 ging de Zuid-Braziliaanse stad Porto Alegre in op deze vraag.

De plaatselijke gemeenschappen organiseerden zich in wijk- en themavergaderingen en de stedelijke overheid van Porto Alegre, een stad van 1,3 miljoen inwoners, speelde een faciliterende rol. In de wijk- en themavergaderingen konden de bewoners hun wensen ten aanzien van de publieke voorzieningen in 7 categorieën - van bestrating tot waterafvoer of scholenbouw - prioritariseren. Een verkozen districtraad verdeelt tenslotte het budget op basis van de aangegeven wensen over de verschillende thema's en wijken.

Fundamentele factoren<ref>Rebecca Abers, Inventing Local Democracy: Neighborhood Organizing and Participatory Policy-Making in Porto Alegre, Brazil (proefschrift), Un. of California, Los Angeles, 1997.</ref>

Fundamentele factoren die in evenwicht moeten zijn voor het succes van een participatief budgetbeleid zijn:
- politieke ondersteuning van het proces en potentiële deelnemers moeten zich ook van deze steun bewust worden
- een hoog aantal verenigingen en vermogen tot zelforganisatie van sociale netwerken
- de samenhang en de structuur van de organisatie-elementen van het proces
- het administratieve en financiële kunnen van de autoriteiten om experimenten uit te voeren.

Vanuit Europese ervaring kan hieraan mogelijk nog een vijfde factor toegevoegd worden, deze van de “noodzaak”. In Latijns-Europese landen geldt vooral een politieke noodzaak. Deze landen kennen immers vaak een geschiedenis van ongelijke verdeling van elementaire middelen, zoals water en elektriciteit, maar ook van bewoonbare ruimte.Terwijl in Noord-Oost Europese landen vooral modernisering en de verbetering van het publieke apparaat een belangrijke motivatie blijken te zijn.

Voorbeeld

Periferia is een Brusselse organisatie die tracht door sociale acties en stadsontwikkelingsprojecten het beleid vorm te geven. De organisatie haalt vaak inspiratie uit Latijns-Amerikaanse ervaringen. In een interview met Terzake haalt de coördinator Patrick Bodart<ref>Daelemans, B. (2008) “Inspraak in de begroting. Zuid-Amerika als inspiratie voor een nieuwe beleidscultuur in Europa?”. in: Terzake. Brussel: vzw De Wakkere Burger, pp. 11-14.</ref> enkele voorbeelden aan met betrekking tot de situatie in Cotacachi. In dit stadje van 40000 inwoners wordt de bevolking betrokken bij de bespreking van het gehele investeringsbudget van de stad, dit gaat samen met een hoge mate van transparantie. Omdat ook zwakkere groepen een stem krijgen in het debat, brengt dit vaak een ommezwaai van prioriteiten met zich mee.
De praktische organisatie van de dialoog verloopt er als volgt: in een eerste fase op lokaal niveau door dorpsraden. Vervolgens worden in overkoepelende vergaderingen de respectievelijke aandachtspunten voor elk van de dorpen samengelegd. Op deze vergaderingen wordt de financiële kant van een voorstel bekeken.
In de Brusselse gemeente Anderlecht experimenteert Periferia met het systeem van begrotingsinspraak. Het experiment zit in een opbouwende fase en beperkt zich tot de ruimtelijke ordening in de wijk Kuregem. Voorlopig gaat het experiment niet verder dan een ver doorgedreven informatiebeleid over het toekennen van budgettaire prioriteiten.

Referenties

<references />
Daelemans, B. (2008) “Inspraak in de begroting. Zuid-Amerika als inspiratie voor een nieuwe beleidscultuur in Europa?”. in: Terzake. Brussel: vzw De Wakkere Burger, pp. 11-14.

Abers, R. (1998) “Van cliëntilisme tot coöperatie: plaatselijk bestuur, beleidsdeelname en burgerinitiatief in Porto Alegre” in: Politics and Society. Newbury: Sage, vol. 26, nr. 4, pp 511-537.

Allegretti, G. & Herzberg, C. (2004) “Participatory budgets in Europe between efficiency and growing local democracy”. In: TNI Briefing series. Amsterdam: Transnational Institute, vol. 2004, nr. 5. p.17.