Cocreatie

Co-creatie zien we als de zichzelf sturende creatieve samenwerking tussen de partijen die betrokken zijn op een – vaak als complex ervaren – uitdaging. Typerend voor co-creatie is dat de betrokkenen via authentieke en respectvolle interacties een consensus bereiken over de omschrijving van een gewenste toestand en samen oplossingsgerichte en gedragen acties construeren om die gewenste toestand te bereiken.

Complexe uitdagingen

Zo goed als iedereen herkent tegenwoordig de ervaring van een toenemende complexiteit. Die toename van complexiteit manifesteert zich in de meest diverse contexten van het hedendaagse leven.

Neem als voorbeeld de privésfeer, waarover de Duitse socioloog Ulrich Beck het volgende vaststelt<ref>zoals geciteerd in Hustinx, L. & Lammertyn, F. (2001). Vrijwilligerswerk tussen vrijheid en onzekerheid: uitdagingen voor een eigentijds vrijwilligersbeleid. Oikos, 2001 (2), p. 24-42.</ref>: “Het is niet meer duidelijk of men zal trouwen, wanneer men trouwt, of men samenwoont en niet trouwt, trouwt en niet samenwoont, of men kinderen krijgt binnen of buiten het huwelijk/gezin en opvoedt met diegene waarmee men samenleeft of met diegene die men lief heeft maar die met iemand anders samenleeft, of men kinderen krijgt vóór, nà de loopbaan of er midden in”. Het spreekt voor zich dat dit complexe amalgaam aan mogelijkheden verstrekkende implicaties heeft: niet enkel op de organisatie van het privéleven, maar eveneens op de sociale netwerken waarin het individu in de vrije tijd en in de werktijd vertoeft.

Andere vormen van complexiteit ontstaan vanuit de steeds sneller veranderende organisatiecontexten. Denk maar aan de globalisering van productie en markt, de talloze overnames en fusies, het groeiende zelfbewustzijn van klanten en werknemers, de interculturalisering van de samenleving, de volatiliteit binnen vrijwilligersgroepen, de ontwikkelingen richting kennissamenleving, de immense ecologische problematiek, de mediatisering van het politieke bestel, de veeleisender geworden subsidieverstrekkende overheden, de vele technologische innovaties, de medicalisering en formalisering van de zorg, de vergrijzing en ontgroening van werknemersbestanden, enzovoort! De transformaties zijn uitermate uitdagend. Pasklare oplossingen zijn niet voor handen. Profit en social-profitorganisaties, overheden op alle niveaus, maar ook lokale verenigingen en actiegroepen moeten de oplossingen nog creëren. Sterker: de uitdagingen moeten vaak nog op een bewuster niveau in kaart worden gebracht; of worden door de betrokken partijen soms zelfs nog niet erkend als uitdaging.

Het is

1. wanneer ten aanzien van een uitdaging bestaande benaderingen of handelingspatronen niet langer volstaan;
2. wanneer de betrokken partijen een uitdaging nog niet voldoende doel- en oplossingsgericht in beschouwing namen; en
3. wanneer de betrokkenen nog geen idee hebben over een te bewandelen uitweg,

dat een co-creatieve benadering van belang wordt<ref>gebaseerd op ideeën uit Wierdsma, A. (1999). Co-creatie van verandering. Delft: Eburon.</ref>.

Als manager, directeur, diensthoofd, coördinator of procesbegeleider streef je bij de co-creatieve benadering naar een doorgedreven participatie van de betrokken partijen. Dit doe je met het oog op kwaliteitsvolle en gedragen antwoorden op de uitdagingen waarmee je te maken krijgt als organisatie, afdeling, team, werkgroep, actiecomité, lokale vereniging, enzovoort.

Co-creatie, waarom nastrevenswaardig ? 

De logica ten grondslag aan het pleidooi voor co-creatie is drievoudig.

Fout bij het aanmaken van de miniatuurafbeelding: Het was niet mogelijk het miniatuurbestand op de doellocatie op te slaan.

Enerzijds activeert co-creatie de aanwezige competenties. Economisch uitgedrukt rentabiliseert co-creatie de competenties waarin een organisatie heeft geïnvesteerd en nog steeds in investeert. Als gevolg van de verbindingen die in een co-creatief proces tussen aanwezige competenties worden gelegd, treedt er bovendien een multiplicatieeffect op. Hierdoor ontstaat een collectief rendement dat groter is dan de som van de delen.

Het octogram symboliseert dit multiplicatieeffect. Elk punt stelt een individu of entiteit voor. De lijnen weerspiegelen de mogelijke interacties, de confrontaties van opvattingen, de reacties op andermans mening en de vragen die men aan elkaar stelt.

Anderzijds speelt de co-creatieve praktijk in op het simpele gegeven dat wanneer je als betrokkene zelf mee participeert aan het bedenken van een oplossing – wat bij complexe uitdagingen vaak neerkomt op het veranderen van al dan niet eigen denkwijzen en handelingspatronen – je de oplossing veel makkelijker zal accepteren en mee ten uitvoer zal willen brengen. Dit houdt ook verband met het gegeven dat in de co-creatieve benadering van uitdagingen in principe geen oplossingen tot stand komen zonder persoonlijke identificatie van de betrokkenen met het belang en het gewenste doel van de gecocreëerde oplossingen. Gezien die identificatie gaat het bij co-creatie niet enkel om een doorgedreven vorm van participatie, maar eveneens om een verdiepende vorm van participatie.

Een derde en minder pragmatisch argument is dat de co-creatieve benadering zeer sterk aansluit bij de ideeën van emancipatie, zelfsturing, verbondenheid en medezeggenschap.

Co-creatieve processen ondersteunen

Gezien co-creatieve processen om doorgedreven participatieprocessen gaat, kunnen we bij de ondersteuning ervan zeker vertrekken van de interventies de je in principe doet bij ieder participatieproces dat je faciliteert - zie de bijdrage over Inspirerend faciliteren van participatie.

Maar omdat co-creatieve processen ook steeds een belangrijke creatieve component bevatten, houden we best ook rekening met enkele extra aanbevelingen<ref>geïnspireerd op Amabile, T., &amp; Khaire, M. (2008) Creativity and the role of the leader. Harvard Business Review, 86(10), p100-109.</ref>.

• Initieer en hou de focus op de (intellectueel uitdagende) kwestie.
• Breng, indien dit enigszins kan, gepassioneerde mensen samen.
• Stimuleer de inbreng van verschillende perspectieven, bij voorkeur van betrokkenen met verschillende achtergronden.
• Aarzel niet om een externe te betrekken, bij wijze van 'externe kijk'.
• Werk samen als een team.
• Hou bewust rekening met de fasen van een creatieve en participatieve besluitvorming.
• Waardeer iedere inbreng.
• Stel inspirerende vragen.
• Voorzie voldoende tijd.
• Laat ideeën 'opborrelen'.
• Communiceer de gedachte dat het niet noodzakelijk van de eerste keer moet lukken.
  

Co-creatief denken en handelen

Op het niveau van de interactie tussen de participanten aan een co-creatief proces is het van belang om enkele principes te installeren en te bewaken. Minstens 7 aandachtspunten zijn essentiel in voor het co-creatieve denken en handelen:

• wees open van geest
  
• denk positief en oplossingsgericht

  Fout bij het aanmaken van de miniatuurafbeelding: Het was niet mogelijk het miniatuurbestand op de doellocatie op te slaan.

  
  
• lift mee op ideeën van anderen
• stel het eigen oordeel uit
• heb oog voor het geheel
• huldig de interpreteerbare realiteit
  
• streef naar een gedeeld begrip

Wanneer participanten in een co-creatief in overleg treden kun je als facilitator de aandachtspunten inbrengen als richtlijn of als spelregels voor de interactie. Dat kan je bijvoorbeeld doen via een kaartje met de spelregels.

dit kaartje bekijken op ware grootte

Referenties

Deze bijdrage is een bewerking van een tekst die ter beschikking wordt gesteld tijdens verschillende programma's van Stichting Lodewijk de Raet. Stichting Lodewijk de Raet wil vandaag de dag immers graag een steentje bijdragen in de ontwikkeling van een meer co-creatieve samenleving en van co-creatieve organisaties. Dit gebeurt via het co-creatief facilteren van organisatieverandering en via leertrajecten voor mensen met de goesting om aan co-creatieve processen te participeren en/of zelf co-creatieve processen wensen te begeleiden.

Om het co-creatieve denken en handelen wat meer onder de aandacht te brengen lanceerde Stichting Lodewijk de Raet in oktober 2009 de website www.cocreatie.net. Facilitatoren worden er op uitgenodigd om hun verhalen over co-creativiteit online te delen met iedere geïnteresseerde.

<references />