Hoge Raad voor Binnenlands Bestuur
{{#hierarchy-top:}}De Hoge Raad voor Binnenlands Bestuur (een Vlaams adviesorgaan) vond dat de 'verkozen burgemeester' haaks staat op één van de hoofdlijnen van het gemeentedecreet; namelijk de versterking van de plaatselijke democratie door een versteviging van de rol van de verkozen gemeenteraad. De Hoge Raad stelde zich de vraag of de lokale volksvertegenwoordigers wel zullen kunnen opboksen tegen de 'burgemeester nieuwe stijl' en vindt dat het voorstel moet verdwijnen. Hier volgen enkele passages uit het advies van de Hoge Raad over het ontwerp-gemeentedecreet:
“De rechtstreekse verkiezing van de burgemeester heeft de meeste discussie uitgelokt. Alle argumenten zijn wellicht de revue gepasseerd. Zoals bij veel voorstellen over veranderingen kan niemand met zekerheid zeggen of de verwachte effecten (grotere legitimiteit, grotere betrokkenheid van de burger) of de gevreesde effecten (populisme, evolutie naar een presidentieel systeem, wegdrukken van de gemeenteraad) zullen optreden. In de praktijk zullen zich zeker nieuwe patronen tekenen die niemand nu in hun volle betekenis en op de langere termijn kan overzien. Hoe de bestaande praktijk zich zal vermengen met dit nieuwe element kan bovendien deels van gemeente tot gemeente verschillen. De persoonlijkheid van de burgemeester, de relatie met zijn/haar partij, de sterkte van het college, de rol van de gemeentedirecteur, de sterkte van de administratie, de maatschappelijke omgeving,… het zijn maar enkele factoren die daarbij een rol kunnen spelen.
(…)
Toch kan de Hoge Raad zich niet voorstellen dat een dergelijk belangrijk element zonder motivatie door het Vlaams parlement wordt aanvaard. De Hoge Raad stelt voor de argumentatie op een coherente wijze in de memorie van toelichting te verwerken.
(…)
Dit is zo essentieel omdat het het hele concept van lokale democratie kan veranderen. Op dit punt moet de Raad het politiek primaat toetsen aan de consistentie van het hele voorontwerp. Het is vanuit deze ratio dat de Raad hieronder tot het afwijzen komt van dit voorstel.
Het idee van de rechtstreekse verkiezing werd ruim tien jaar geleden gelanceerd. De Raad geeft ter overweging mee dat het tijdsklimaat en de dominante opvattingen sinds die periode op vele punten zijn gewijzigd. Voorstellen om de politiek meer te baseren op de voorkeuren van de individuele burger, in een poging de rechtstreekse band met de politiek aan te halen, zijn ondertussen genuanceerd door opvattingen die weer sterker het accent leggen op het belang van groepsvorming, een sterk middenveld (sociale cohesie en sociaal kapitaal). Ervaringen met referenda, waarvan er ondertussen enkele zijn georganiseerd, zijn niet onverdeeld positief en temperden de verwachting dat hiermee een nieuwe politiek cultuur zou opgebouwd worden. De versterking van de gemeenteraad is een fundamenteel gegeven in een democratie-opvatting die steunt op groepsvorming, groepsdiscussies en afwegingen op een collectief niveau door een verkozen orgaan. De versterking van de gemeenteraad, en dus een bepaalde opvatting over democratie, staat centraal in het voorontwerp. Met de rechtstreekse verkiezing doet een meer gepersonaliseerde democratie-opvatting haar intrede in Vlaanderen.”{{#hierarchy-bottom:}}