Burgerschap in instellingen

Inleiding

Actief burgerschap en instellingen: Contradictio In Terminis?
Als we aan instellingen denken, komen de woorden ‘actief burgerschap’ niet onmiddellijk bij ons op. Participeren aan de samenleving en instellingen. Het lijkt alsof deze twee lijnrecht tegenover elkaar staan! De vraag is dus of actief burgerschap kán aanwezig zijn in een instelling. Kan je op een actieve manier deel uitmaken van de maatschappij in een instelling?

Het antwoord is: dat kan zeker! De artikels die de aktuele situatie bespreken in dit nummer, tonen dit aan. Toch zijn er ook zaken die beter kunnen. Er zijn namelijk een aantal valkuilen in het streven naar actief burgerschap binnen een instelling. Hieronder komen de twee voornaamste aan bod, meer bepaald labeling en afscherming van de maatschappij. Onmiddellijk worden een aantal tips toegevoegd om niet in deze vallen te trappen. De valkuilen die besproken worden, gelden voor alle vier de instellingen die in dit themanummer belicht worden, namelijk de voorziening voor mensen met een handicap, GGZ-voorziening<ref>Geestelijke GezondheidsZorg.</ref>, asielcentrum en gevangenis.

 

Labeling<ref>Op basis van het sensibiliseringsproject van Vijftact vzw. Meer informatie op www.vijftact.be.</ref>

Labeling betekent dat je een etiket op iemand kleeft. Daarmee geef je aan dat deze persoon tot een andere groep behoort dan jij. Een label gaat vaak gepaard met heel wat vooroordelen, clichés en veralgemeningen. Iedereen labelt. Voortdurend, bewust of onbewust, negatief of positief. Iedereen heeft bovendien redenen om anderen te labelen. Deze zijn velerlei. Het kan gaan van persoonlijke (negatieve) ervaringen met iemand uit die welbepaalde groep, onwetendheid, gemakzucht of onbegrip tot een algemene, praktische nood aan veralgemening. Labeling maakt de wereld namelijk eenvoudiger.

Gevolgen van labeling

Het effect van labeling op mensen kan zeer verschillend zijn. Hoe ze zich voelen en hoe ze naar zichzelf kijken, speelt hierbij een grote rol. Sommigen voelen zich gekwetst en beknot in hun vrijheid door het label. Anderen gaan er tegen in, waardoor ze hun mannetje leren staan in de maatschappij.
Labeling kan je in een bepaalde richting duwen en nefast zijn voor je persoonlijkheidsontwikkeling. Het kan in het ergste geval tot uitsluiting of andere ernstige ongewenste effecten leiden. Labeling kan echter ook opluchting betekenen, zo bijvoorbeeld bij een ‘diagnoselabel’ voor een bepaalde stoornis of ziekte. Het kan ook een band scheppen tussen mensen met hetzelfde label. Het label dat gekleefd wordt op mensen die in een instelling verblijven of verbleven, is meestal negatief. Deze personen worden veelal in de eerste plaats niet gezien als burgers, maar als hun label, zoals ‘de gek’, ‘de gehandicapte’, ‘de gevangene’, ‘de asielzoeker’. Meestal hangen aan dit label heel wat vooroordelen vast. De gek ziet spoken. De gehandicapte is dom. De gevangene is gevaarlijk. De asielzoeker is een profiteur. Dit label in combinatie met de vooroordelen die eraan verbonden zijn, staat actief burgerschap in de weg. Tracht bijvoorbeeld maar eens als ‘de gek’ nieuwe vriendschappen op te bouwen. Niemand wil toch te maken hebben met ‘een gek’!

De negatieve effecten van labeling kunnen verminderd worden
door te sensibiliseren op alle niveaus. Op het niveau
van de politiek en de overheid dient de regelgeving consequenter
en gedetailleerder te worden. Zo bijvoorbeeld moet
iemand die gescheiden is, dit voor de rest van zijn leven
invullen op alle overheidspapieren, onafgezien hoe de situatie
van deze persoon op dat moment is. De media dient
ook aangesproken te worden. Zij hebben een voorbeeldfunctie.
Als zij respect tonen voor de persoon achter het
label, zal de gewone burger ook meer respect krijgen. Door
een gedetailleerd beeld te geven van de persoon achter het
label, leren bovendien zowel de media als de burger dat
niet iedereen met een label over dezelfde kam kan geschoren
worden. Ja, een aantal gevangenen zijn gevaarlijk. Maar
het zijn niet allemaal Dutrouxs of Fournirets.

 

<references />

<references />